W wielu sytuacjach chcemy, by mikrofon przeznaczony do konkretnego zadania zebrał tylko te sygnały, które mają zostać nagrane - i nic więcej. Dochodzące z otoczenia hałasy, zbyt duża ilość dźwięków grających równocześnie, oddzielnie omikrofonowanych instrumentów, czy też nadmiar pogłosu pomieszczenia nie są zwykle potrzebne. Czasami istnieje potrzeba ustawienia jednego mikrofonu do uchwycenia kilku wykonawców jednocześnie, zdarza się też, że w pobliżu znajduje się (niechciany w nagraniu) osobisty odsłuch artysty, albo wymagane jest ukierunkowanie mikrofonu na odległe źródło. Z powodu mnogości schematów i umożliwienia Wam samodzielnego dokonywania wyboru używanych narzędzi, istnieje kilka rozwiązań problemu.
Stopień czułości mikrofonu w zależności od kierunku, z którego dobiega do niego fala akustyczna, nazywa się charakterystyką kierunkową. Każde urządzenie ma określone dostępne dla niego ustawienia. Możliwość przełączania charakterystyk, to dodatkowa zaleta uniwersalnych modeli, a poszczególne rodzaje sprawdzać się będą w wybranych przypadkach.
Oddzielnym tematem jest podział mikrofonów ze względu na budowę ich kapsuł, o którym piszemy tutaj:
Istnieje prosty sposób przedstawienia takiej charakterystyki: nie inaczej, jak na dwu- lub trójwymiarowym wykresie. Klasyczny, dwuwymiarowy diagram zawsze ma kształt kołowy. Jeśli wyobrazimy sobie, że mikrofon umieszczamy w środku okręgu, pionowo i główką do góry, to jego czułość, w zależności od kąta padania fali dźwiękowej, możemy zaznaczyć w odpowiednim miejscu na okręgu. Obrazuje on całe 360 stopni - zatem przód mikrofonu wypada na 0°, tył na 180°, a prawo oraz lewo na 90° i 270°. Na wprost - czyli z przodu osi głównej, czułość wynosi zawsze 1 i to względem niej mierzy się pozostałe wartości. Ogólna zasada: im bliżej środka okręgu znajduje się linia charakterystyki, tym mikrofon mniej wrażliwy w tym kierunku.
Dookólna (wszechkierunkowa) charakterystyka odpowiada konstrukcji odbierającej dźwięk ze wszystkich stron w równym stopniu. Jest ona najprostszym technicznie i pierwszym historycznie typem kierunkowości. Fale akustyczne oddziałują tu na membranę mikrofonu tylko z jego przedniej strony. Używając tej charakterystyki otrzymujemy najpełniejszy obraz danej sceny dźwiękowej, ze wszystkimi obecnymi w niej źródłami. Może to być korzystne lub nie. Ta metoda może się Wam przysłużyć do rejestracji ogólnej atmosfery miejsca, ale wymaga właściwych warunków akustycznych i izolacji od wszelkich niechcianych zakłóceń.
Pewnym krokiem dalej jest charakterystyka ósemkowa, która powstaje po otwarciu na drgania drugiej, tylnej części membrany. Jakie będą tego skutki? Mikrofon posiada na wykresie dwa maksima - z przodu oraz z tyłu i dwa minima - prostopadle do jego osi głównej (stąd kształt, od którego wzięła się nazwa). Dzięki tej charakterystyce możecie nagrywać sygnały dochodzące z dwóch stron równocześnie, ale zachowując jednocześnie separację na osi poprzecznej. W szczególności przydaje się do mikrofonów ambientowych i w technice Mid-Side, gdzie kapsuła ustawiana jest prostopadle do głównego źródła i odbiera fale nadchodzące z kierunków lewego oraz prawego.
Jednakże najczęściej spotykaną i najbardziej przydatną odmianą charakterystyki różnej od wszechkierunkowej stanowi kardioida. Jest to połączenie wkładek dookólnej i ósemkowej. W związku z tym, fale akustyczne docierają zarówno do przodu, jak i do tyłu membrany. Ale ponieważ przebywają do nich różną drogę, pojawia się opóźnienie jednego sygnału względem drugiego, co skutkuje ich wzajemnym znoszeniem się. W rezultacie mikrofon cechuje się największą czułością z przodu osi mikrofonu i coraz mniejszą na bokach - aż do całkowitej redukcji sygnału przybywającego od tyłu. Dzięki temu macie możliwość odpowiedniego skierowania kapsuły na źródło, czym zwiększa się jego udział w sygnale, przy zmniejszonym poziomie tła i innych dźwięków. Jest to bardzo istotne przy rejestracji dosłownie jakiegokolwiek materiału - będąc sposobem na poprawę klarowności całości nagrania.
Kolejne dwie charakterystyki są od strony projektowej czymś pośrednim między omówionymi już rodzajami. Superkardioida i hiperkardioida, bo o nich mowa, zapewniają jeszcze węższą kierunkowość z przodu, kosztem pewnej czułości dopuszczonej z tyłu. Obie mają za to minima przesunięte w okolice 120-130 stopni na lewo i prawo względem przedniej strony mikrofonu. Hiperkardioida jest jeszcze bardziej kierunkowa od superkardioidy. Sięgając po narzędzie któregoś z tych typów, powinniście sugerować się możliwością redukcji wpływu sygnałów nadchodzących z boków. Pomimo tego, pamiętajmy o tym, że mikrofon będzie bardziej "słyszał" źródła znajdujące się
z tyłu.
Na koniec wspomnijmy o charakterystyce, którą najczęściej spotyka się przy zagadnieniach związanych z filmem, reportażem i efektami dźwiękowymi. Ze względu na kształt nazywana jest 'shotgunem' i ma bardzo mocno zawężoną czułość na sygnały z przodu mikrofonu. Jak i w innych rodzajach, zwiększenie kierunkowości z przodu okupione jest przepuszczaniem części fal pochodzących z boków oraz z tyłu, a charakterystyka jest mocno nieregularna. Ma to jednak tę zaletę, że do Waszej dyspozycji jest narzędzie pozwalające dokładnie "wyłapać" dźwięk z tła akustycznego, a także wybierać odległe źródła, tak jak nie byłoby to możliwe bez tych mikrofonów. Swoją charakterystykę zawdzięczają specjalnej obudowie, likwidującej na drodze interferencji sygnały dobiegające od boków. Zaleca się stosowanie ich do nagrań w terenie. We wnętrzach - z powodu większej ilości zbieranego pogłosu - lepiej używać hiperkardioid.
Należy być też świadomym, że kierunkowość mikrofonów zmienia się wraz z częstotliwością - im częstotliwość niższa, tym charakterystyka coraz bardziej zbliża się do dookólnej. Producenci uwzględniają ten fakt w specyfikacjach, zawierając na pojedynczych diagramach, charakterystyki dla różnych częstotliwości. Ponadto, jeśli źródło dźwięku znajduje się na bok od osi wzdłużnej mikrofonu, zmianie podlega również jego barwa. Oba te zjawiska mają większy lub mniejszy wymiar w zależności od klasy mikrofonu - im lepszy, tym powinny mieć one mniejsze znaczenie.
Wszystkie zagadnienia związane z mikrofonami są niezwykle istotne i pisaliśmy już o nich nie raz. Zastanawiających się nad zakupem mikrofonu do nagrywania wokalu zachęcamy do przeczytania naszego artykułu im poświęconym:
Podsumowanie charakterystyk kierunkowych: 1. - dookólna, 2. - ósemkowa, 3. - kardioidalna, 4. - superkardioidala, 5. - hiperkardioidalna, 6. - shotgun. Źródło: mynewmicrophone.com